Kinderen en de dood

De dood maakt deel uit van een kinderleven

De begrafenis van mijn opa kan ik mij nog goed herinneren. Ik zal een jaar of acht zijn geweest. Nog nooit had ik een dood iemand gezien en ik was ’s avonds in het donker hartstikke bang. Ik wist zelf niet waarom en hoe leg je dat dan uit aan je vader en moeder, niet dus. Je stelde wel vragen over wat er ging gebeuren, maar over gevoelens had je het niet. Je werd trouwens nergens bij betrokken, in feite sloten de volwassenen ons kinderen buiten.

Daar denk ik wel eens aan als ik de kleinkinderen rondom het sterfbed van oma of opa zie kijken en vragen. Ze mogen oma aanraken en op het randje van het bed zitten en nog een kusje geven. Ze mogen verdrietig zijn, maar ook plannetjes bedenken hoe ze de kist gaan versieren. Er wordt op de grond voor het bed druk gespeeld en iedereen vindt het fijn dat oma nog een paar dagen thuis mag zijn in haar eigen omgeving.

Het is een grote verworvenheid van deze tijd dat kinderen betrokken worden bij een sterfgeval. Kleine kinderen kijken eerder met fascinatie dan met angst naar de dood. Angst voor de dood is iets van grote mensen. Als de dood een onderwerp is dat deel uitmaakt van het leven, als het niet uit de weg wordt gegaan, dan is het gemakkelijker erover te praten als er iemand sterft.

Leren omgaan met verlies is een deel van het opvoedingsproces. We weten wel dat er geen bescherming is tegen verdriet en verlies, maar toch proberen we onze kinderen ervoor te behoeden. Een onmogelijke opdracht, omdat het leven is doorweven met afscheid en de ervaring van verlies niemand spaart. Nodig de kinderen uit om mee te denken over de uitvaart en geef ze een duidelijke rol. Als een kind in een vertrouwde omgeving zo ervaring kan opdoen met wat de dood is, zal het daar later zijn voordeel mee doen.

Als je kind sterft

Eigenlijk zijn er geen woorden waarmee je kunt uitdrukken hoe erg het verlies is. Eigenlijk is er helemaal geen troost mogelijk als je je kind verliest.

Dit hoor ik ouders soms zeggen als we de uitvaart aan het voorbereiden zijn. Het is dan ook heel belangrijk dat ouders zelf betrokken worden bij het verzorgen van hun kind en het mee naar huis nemen als het even kan. Vooral bij baby’s heb je maar een paar dagen de tijd om afscheid te nemen. Thuis kun je bij je kind zijn wanneer je dit wilt en kun je het nog vast houden en knuffelen.

Vaak maken we bij een baby een rouwkaart met een afdruk van een handje of voetje. Bij oudere kinderen kunnen we een foto of tekening kiezen en de tekst maken die past bij het kind. De uitvaart zal helemaal in het teken van het overleden kind staan.

Er zijn kunstenaars die prachtige gedenkbeelden voor kinderen maken. Bijvoorbeeld deze gedenksteen ontworpen door Michel Kuipers.
   

Hieronder enkele voorbeelden van kistjes
                                         

Wikkelgoed	Radboud spruit	Chrijoh

Inmiddels heb ik veel ervaring opgedaan in het begeleiden van kinderuitvaarten. Één ding hebben ze gemeen: ze zijn altijd erg verdrietig. Door kinderen een grote rol te laten spelen bij het afscheid maak je het vaak minder zwaar. Kinderen kunnen door hun spontaniteit, openheid en nuchterheid een ontspannen sfeer creëren voor iedereen.